Cửa hàng tiện lợi và hành vi tiêu dùng của Gen Z: Xu hướng mới định hình thị trường bán lẻ Việt Nam

Thị trường bán lẻ Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động mạnh mẽ, đặc biệt là sự trỗi dậy của các mô hình bán lẻ hiện đại và sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng của thế hệ Gen Z. Trong bối cảnh đó, các cửa hàng tiện lợi (convenience stores) đang ngày càng khẳng định vị thế của mình, thu hút một lượng lớn khách hàng trẻ tuổi với những yêu cầu và kỳ vọng riêng biệt. Sự phát triển này đặt ra nhiều câu hỏi và thách thức cho các nhà phân phối, chủ tạp hóa và các điểm bán lẻ truyền thống (GT) trong việc thích ứng và duy trì sức cạnh tranh.

Chuyện gì đang xảy ra?

Trong 24-48 giờ qua, các báo cáo và tin tức xoay quanh sự gia tăng đáng kể về số lượng cửa hàng tiện lợi trên toàn quốc, đặc biệt là tại các thành phố lớn. Các chuỗi như Circle K, Ministop, FamilyMart, GS25 tiếp tục mở rộng mạng lưới, đồng thời các thương hiệu nội địa cũng đẩy mạnh hoạt động. Đáng chú ý, một số phân tích cho thấy Gen Z, nhóm khách hàng sinh từ năm 1997-2012, đang trở thành lực lượng tiêu dùng chủ chốt, với xu hướng ưa chuộng các sản phẩm và trải nghiệm mua sắm nhanh chóng, tiện lợi, đa dạng và có yếu tố "trend". Họ sẵn sàng chi tiêu cho các mặt hàng mang tính cá nhân hóa, các sản phẩm đồ uống, snack mới lạ, và các dịch vụ đi kèm như không gian ngồi lại, wifi miễn phí, và thanh toán số hóa.

Bên cạnh đó, các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội như TikTok cũng đang có những bước đi nhằm kết nối trực tiếp với các cửa hàng tiện lợi, tạo ra các chương trình khuyến mãi chéo hoặc các gian hàng ảo, nhằm tiếp cận sâu hơn phân khúc khách hàng trẻ này. Điều này cho thấy một sự tích hợp ngày càng rõ nét giữa kênh bán lẻ truyền thống và kênh số, đặc biệt khi nhắm đến thế hệ người tiêu dùng mới.

Vì sao điều này quan trọng?

Sự trỗi dậy của các cửa hàng tiện lợi và sự dịch chuyển hành vi tiêu dùng của Gen Z có tác động sâu sắc đến toàn bộ hệ sinh thái bán lẻ FMCG. Đối với các nhà phân phối, điều này đòi hỏi sự linh hoạt trong danh mục sản phẩm, tập trung vào các mặt hàng có vòng quay nhanh, bao bì hấp dẫn và phù hợp với thị hiếu của giới trẻ. Các sản phẩm đồ uống đóng chai, snack đóng gói nhỏ, các món ăn chế biến sẵn (ready-to-eat), và các mặt hàng chăm sóc cá nhân theo xu hướng sẽ có tiềm năng tăng trưởng lớn.

Đối với các điểm bán lẻ truyền thống (GT) và các chủ tạp hóa, đây là một lời cảnh báo về sự cần thiết phải đổi mới. Nếu không có sự điều chỉnh, họ có nguy cơ mất đi một bộ phận khách hàng quan trọng, đặc biệt là giới trẻ, những người có xu hướng quay lại các cửa hàng tiện lợi hoặc các kênh bán lẻ hiện đại khác. Sự cạnh tranh không chỉ đến từ các chuỗi lớn mà còn từ chính sự thay đổi trong kỳ vọng của người tiêu dùng.

Đối với người tiêu dùng, sự phát triển này mang lại nhiều lựa chọn hơn, trải nghiệm mua sắm tiện lợi và đa dạng hơn. Tuy nhiên, nó cũng đòi hỏi họ phải tỉnh táo hơn trong việc lựa chọn sản phẩm và quản lý chi tiêu, đặc biệt là khi các cửa hàng tiện lợi thường có mức giá cao hơn so với các kênh truyền thống.

Ảnh hưởng đến kênh GT/MT như thế nào?

Kênh MT (Modern Trade), bao gồm các siêu thị mini và đặc biệt là các chuỗi cửa hàng tiện lợi, đang hưởng lợi trực tiếp từ xu hướng này. Họ có lợi thế về vị trí đắc địa, không gian mua sắm hiện đại, dịch vụ khách hàng tốt và khả năng cập nhật nhanh chóng các sản phẩm mới, phù hợp với Gen Z. Sự đầu tư vào công nghệ thanh toán, chương trình khách hàng thân thiết và các hoạt động marketing số cũng giúp họ thu hút và giữ chân nhóm khách hàng này.

Ngược lại, kênh GT (General Trade), chủ yếu là các tiệm tạp hóa và chợ truyền thống, đang đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt hơn. Gen Z, vốn dành nhiều thời gian trực tuyến và ưa chuộng sự tiện lợi, có thể không ưu tiên ghé thăm các cửa hàng tạp hóa nếu chúng không cung cấp trải nghiệm tương xứng. Các thương hiệu nhỏ và nhà phân phối nhỏ lẻ hoạt động chủ yếu trong kênh GT có thể gặp khó khăn trong việc tiếp cận nhóm khách hàng trẻ tuổi này nếu không có chiến lược phù hợp.

Tuy nhiên, không phải tất cả các cửa hàng GT đều bị ép. Những tiệm tạp hóa ở khu dân cư đông đúc, có mối quan hệ tốt với khách hàng địa phương, hoặc có khả năng cung cấp các mặt hàng độc lạ, giá cả cạnh tranh vẫn có thể duy trì sức hút. Vấn đề nằm ở khả năng thích ứng và thay đổi để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

LYHU góc nhìn thực chiến

Tại LYHU, chúng tôi nhận thấy đây là thời điểm vàng để các nhà bán lẻ và nhà phân phối nhìn nhận lại chiến lược của mình. Đối với các điểm bán lẻ truyền thống (tạp hóa, siêu thị mini), việc đầu tư vào việc làm mới không gian cửa hàng, cải thiện cách trưng bày hàng hóa, và đa dạng hóa danh mục sản phẩm là cực kỳ quan trọng. Hãy xem xét bổ sung các nhóm hàng mà Gen Z quan tâm: đồ uống giải khát mới, snack ăn vặt sáng tạo, các sản phẩm chăm sóc cá nhân theo trend, và thậm chí là các mặt hàng văn phòng phẩm, phụ kiện công nghệ nhỏ.

Đừng ngại áp dụng công nghệ. Việc có một kênh tương tác trực tuyến (qua Zalo, Facebook) để thông báo khuyến mãi, nhận đặt hàng, hoặc thậm chí là tích điểm thành viên có thể tạo ra sự khác biệt lớn. Quan trọng hơn là xây dựng mối quan hệ với khách hàng, hiểu rõ nhu cầu của họ và cung cấp dịch vụ cá nhân hóa.

Đối với nhà phân phối, đã đến lúc cần tối ưu hóa danh mục sản phẩm, tập trung vào các thương hiệu và sản phẩm có khả năng thu hút Gen Z. Cần có các chương trình hỗ trợ điểm bán lẻ trong việc trưng bày, khuyến mãi, và đào tạo nhân viên về sản phẩm cũng như kỹ năng bán hàng cho đối tượng khách hàng trẻ. Việc xây dựng các kênh phân phối đa dạng, bao gồm cả kênh truyền thống và kênh online (hỗ trợ điểm bán lẻ bán hàng qua mạng xã hội), sẽ là chìa khóa thành công.

Các thương hiệu nhỏ có thể tìm thấy cơ hội bằng cách tập trung vào các sản phẩm ngách, có câu chuyện thương hiệu độc đáo, hoặc khả năng tùy chỉnh cao. Việc hợp tác với các cửa hàng tiện lợi, hoặc các kênh bán hàng online đang phát triển mạnh, có thể giúp họ tiếp cận được phân khúc khách hàng Gen Z mà các kênh truyền thống khó chạm tới.

Gợi ý hành động

Đối với điểm bán lẻ/nhà phân phối:

• Ưu tiên nhóm hàng: Tăng cường nhập các mặt hàng đồ uống giải khát mới lạ, snack theo trend, các sản phẩm chăm sóc cá nhân có bao bì bắt mắt và các sản phẩm ăn liền tiện dụng.
• Cải thiện trưng bày: Sắp xếp hàng hóa theo nhóm ngành hàng thu hút Gen Z, tạo các khu vực "sản phẩm nổi bật" hoặc "sản phẩm theo trend". Đảm bảo không gian cửa hàng sạch sẽ, gọn gàng và có điểm nhấn thu hút giới trẻ.
• Khám phá kênh online: Xây dựng hiện diện trên mạng xã hội (Facebook, Zalo) để tương tác với khách hàng, thông báo khuyến mãi và nhận đơn hàng online. Cân nhắc tích hợp các phương thức thanh toán số.

Đối với thương hiệu nhỏ:

• Tập trung vào ngách: Phát triển các sản phẩm độc đáo, có câu chuyện thương hiệu hoặc khả năng cá nhân hóa cao để thu hút Gen Z.
• Hợp tác chiến lược: Tìm kiếm cơ hội hợp tác với các chuỗi cửa hàng tiện lợi, hoặc các nhà phân phối có kinh nghiệm trong việc tiếp cận kênh MT và khách hàng trẻ.